Go nasıl oynanır? Go kuralları (Çin kuralı, 9×9)

Tahta ve taşlar

Tahtada 9 yatay ve 9 dikey çizgi vardır; çizgilerin kesiştiği 81 nokta oyun alanıdır. Taşlar karelerin içine değil, bu noktalara konur. Bir oyuncu siyah, öbürü beyaz taşlarla oynar. Siyah başlar, sonra sırayla birer taş konur. Konan taş bir daha yer değiştirmez; yalnız alınırsa tahtadan kalkar. Sırası gelen oyuncu taş koymak yerine pas da geçebilir.

Özgürlük, grup ve taş alma

• Özgürlük: bir taşa çizgiyle bağlı komşu noktalardan boş olanlar onun özgürlükleridir. Ortadaki tek taşın 4, kenardakinin 3, köşedekinin 2 özgürlüğü vardır. Çapraz noktalar sayılmaz.
• Grup: çizgi boyunca yan yana duran aynı renk taşlar tek bir grup olur ve özgürlüklerini paylaşır. Çaprazda duran taşlar bağlı değildir.
• Taş alma: rakip bir grubun son özgürlüğünü kapatan hamle, o grubun bütün taşlarını tahtadan alır. Alınan taşlara esir denir.
• Atari: tek özgürlüğü kalmış taş ya da grup atari'dedir; bir sonraki hamlede alınabilir.

Örnek: kenardaki tek beyaz taşın üç özgürlüğü vardır. Siyah bunlardan ikisine oynarsa beyaz taş atari'ye düşer; siyah üçüncüsüne de oynarsa beyaz taş alınır.

İntihar ve ko

• İntihar yasak: kendi taşını ya da grubunu özgürlüksüz bırakan hamle yapılamaz. Ama bu hamle rakip taşlarını alıyorsa serbesttir: önce rakibin özgürlüksüz kalan taşları kalkar, böylece senin taşına yeniden özgürlük açılır.
• Ko: bazen iki taraf aynı yerde birer taşı sırayla alıp geri alabilecek gibi görünür; bu sonsuza dek sürebilirdi. Bu yüzden tahtayı daha önce görülmüş herhangi bir dizilime geri döndüren hamle yasaktır (konumsal süper-ko). Uygulamada: rakip senin taşını ko'da aldıysa onu hemen geri alamazsın. Önce tahtanın başka bir yerine oynarsın; rakip oraya cevap verirse dizilim değiştiği için ko'yu geri alabilirsin. Rakibin cevap vermek zorunda kalacağı böyle hamlelere ko tehdidi denir.

Oyunda yasak bir noktaya dokunursan taş konmaz ve nedeni yazılır: ya taşın özgürlüğü kalmıyordur ya da aynı dizilim tekrar ediyordur.

Gözler: canlı ve ölü gruplar

Bir grubun içinde, yalnız o grubun taşlarıyla çevrili boş noktalara göz denir. Grubun birbirinden ayrı iki gözü varsa rakip ikisini birden dolduramaz; gözlerden birine tek başına konan taş intihar olur. Böyle bir grup asla alınamaz, yani canlıdır. Tek gözlü grup ise dışarıdan sarılınca sonunda alınabilir: rakip dış özgürlükleri kapattıktan sonra son taşını göze koyar ve bu hamle grubu aldığı için serbesttir.

Oyun sonunda rakip alanının içinde kalmış, iki göz kuramayan ve kurtulma şansı olmayan taşlar ölü sayılır. Ölü taşları almak için o noktaları tek tek doldurmak gerekmez; sayımda tahtadan kaldırılırlar.

Pas ve oyunun sonu

• İstediğin zaman pas geçebilirsin. Sınırlar oturmuş, ne kendi alanını büyütecek ne rakibinkini küçültecek hamle kalmamışsa pas doğru hamledir.
• İki oyuncu art arda pas geçince oyun biter ve sayıma geçilir. Pas'tan sonra rakip taş koyarsa sayaç sıfırlanır; oyun sürer.
• İstersen oyunu sayıma gitmeden teslim olarak da bitirebilirsin; teslim olan kaybeder.

Oyunda sayım: iki pastan sonra bilgisayar ölü grupları önerir ve soluk gösterir. Katılmıyorsan bir gruba dokunarak ölü ya da canlı işaretini değiştirir, sonra onaylarsın. İki kişide ikiniz de anlaşınca onaylarsınız. Bilgisayara karşı oyunda senin işaretin bilgisayarınkinden farklıysa oyun sürer: alan sayımında kendi alanına taş koymak puan kaybettirmediği için tartışmalı taşlar oynanarak çözülür.

Sayım (Çin kuralı) ve komi

Oyunumuz alan sayımını kullanır. Her oyuncunun puanı: tahtadaki canlı taşları + yalnız kendi taşlarıyla çevrili boş noktalar.

• Ölü taşlar sayımdan önce kaldırılır; bulundukları noktalar rakibin alanına katılır.
• İki rengin taşlarına da değen boş noktalar kimsenin alanı değildir.
• Esirler ayrıca puan getirmez: rakibin tahtadaki taşı azalır, senin alanın büyür.
• Komi: ilk oynayan siyah avantajlıdır; bunu dengelemek için beyaza 7,5 puan eklenir. Yarım puan yüzünden berabere olmaz.

Sayım örneği (81 nokta):

Kalan 3 nokta iki rengin arasındadır ve kimseye sayılmaz. Siyah 6,5 puan farkla kazanır. Başka bir yaygın yöntemde yalnız çevrilen boş noktalar ve esirler sayılır; iki yöntem çoğu oyunda aynı ya da çok yakın sonucu verir.

Bilgisayar rakip ve yardımlar

Oyunda şans yoktur; bilgisayar senin kullandığın kural motorunun aynısıyla oynar. Kolay çok kısa düşünür, ilk oyunlar içindir. Orta her hamlede binlerce deneme oyunu oynayarak karar verir. Zor en güçlü düzeydir; yeni başlayanlar için çetin bir rakiptir ama güçlü bir kulüp oyuncusunu yenemez. Orta ve Zor, oyunu kurtaramayacağını görünce teslim olabilir; sen pas geçtiğinde öndeyse o da pas geçer.

Usta ne oynardı? Zor düzeyin o an seçeceği hamleyi gösterir (oyun başına 3, ilki ücretsiz). Geri al serbesttir ama kullanılan oyun puan vermez. Öğren bölümü kuralları 7×7 tahtadaki küçük konumlarla 6 adımda öğretir.

Sık yapılan hatalar

• Taşı karenin içine koymak: taşlar çizgilerin kesiştiği noktalara konur.
• Çapraz noktaları özgürlük ya da bağlantı saymak: yalnız çizgiyle bağlı komşu noktalar sayılır.
• Ko'da alınan taşı hemen geri almaya çalışmak: önce tahtanın başka bir yerine oynamak gerekir.
• Rakip taş alan hamleyi intihar sanmak: taş alan hamle, kendi taşın özgürlüksüz görünse de serbesttir.
• Tek gözlü grubu güvende sanmak: grup ancak birbirinden ayrı iki gözle kesin canlıdır.
• Gerideyken erken pas geçmek: iki pas art arda oyunu bitirir ve sayım o anki tahtaya göre yapılır.