Mangala
Türk dünyasının akıl oyunları: Mangala, Dokuz Taş, Toguz Korgool.
Nasıl oynanır?
Kendi tarafındaki bir kuyuya dokun: taşlar sağa doğru birer birer dağılır, ilk taş aldığın kuyuya kalır. Son taş kendi hazinene düşerse bir daha oynarsın. Son taş rakibin kuyusunu çift yaparsa o kuyunun taşlarını, kendi boş kuyuna düşerse karşıdaki taşları alırsın. Kuyuları ilk boşalan, rakibin kalan taşlarını da alır; hazinesinde çok taş olan kazanır. Dokuz Taş'ta üç taşını bir çizgiye diz, Toguz Korgool'da 82 taşı topla.
Mangala nasıl oynanır? Mangala, Dokuz Taş ve Toguz Korgool için ayrıntılı rehber
Mangala, CetinsGame'de Türk dünyasının üç akıl oyununu bir araya getirir: kuyulu ahşap tahtada oynanan Mangala, çizgili tahtada oynanan Dokuz Taş ve Kırgızların, Kazakların dokuz kuyulu oyunu Toguz Korgool. Bilgisayara karşı üç düzeyde oynayabilir, Yayla Yolu'nda obadan obaya dokuz bilgeyle karşılaşabilir ya da aynı cihazda bir arkadaşınla oynayabilirsin. Bu rehber oyunun ekranlarını, kurallarını ve kazanmak için işe yarayan düşünme yollarını anlatıyor.
Amaç
Mangala'da amaç hazinende rakibinden çok taş toplamaktır; 48 taşın 25'ini alan kesin kazanır. Toguz Korgool'da 162 taşın 82'sini ilk toplayan kazanır. Dokuz Taş'ta ise taş toplanmaz: rakibin taşını ikiye düşürür ya da onu hamle yapamaz hâle getirirsen kazanırsın.
Nasıl oynanır?
Mangala ve Toguz Korgool'da sıran gelince kendi tarafındaki (alttaki) taşlı bir kuyuya dokun. Taşlar tek tek, sayılabilir bir hızla sağa dağılır; ilk taş aldığın kuyuya kalır. Her kuyunun yanında içindeki taş sayısı yazar, böylece saymak zorunda kalmazsın. Kuyuya basılı tutarsan (bilgisayarda fareyle üstüne gelirsen) son taşın düşeceği kuyu parlar; elini kaldırırsan hamle yapılmaz. Bu önizleme Zor düzeyde kapalıdır.
Dokuz Taş'ta önce parlayan boş noktalardan birine dokunarak taş koyarsın. Taşlar bitince kendi taşına, sonra çizgi üstündeki komşu boş noktaya dokunursun. Dize kurduğunda rakibin alınabilecek taşları kırmızı halkayla parlar; birine dokunup alırsın.
Telefon dik tutulduğunda Mangala ve Toguz tahtası dikey döner: senin kuyuların solda yukarıdan aşağı, hazinen altta durur.
Modlar ve düzeyler
- Yayla Yolu: üç fasılda dokuz bilge. Önce Mangala (Çoban Kerem, Keçeci Gülizar Ana, Kethüda Osman Ağa), sonra Dokuz Taş (Nalbant Hasan, Demirci Rıza, Hancı Selim Baba), sonra Toguz Korgool (Aysulu, Bakıt, Aksakal Mambet). Her fasılın ilk bilgesi kuralları öğretir.
- Hızlı Oyun: oyunu, düzeyi (Kolay, Orta, Zor) ve Mangala'da maç uzunluğunu (1, 3 ya da 5 set) sen seçersin. Üç oyun baştan açıktır.
- İki kişi: aynı cihazda karşılıklı oynarsınız; alttaki taraf 1. oyuncu, üstteki 2. oyuncudur.
Puan, unvan ve rozetler
Kazandığın her maç Akıl puanı getirir ve puan kaybedince düşmez. Mangala'da kazandığın her set ve maç galibiyeti, Dokuz Taş ve Toguz Korgool'da galibiyet ya da beraberlik puan verir; Zor düzey en çok puanı getirir. Rakibe hiç set vermeden ve setleri 30+ taşla, Toguz'da 100+ taşla, Dokuz Taş'ta 7 ya da daha çok taşla kazanmak "Temiz galip" sayılır ve ek puan verir. Yayla Yolu'nda unvanlar sırayla Yolcu, Mangalacı, Dizeci, Toguz Ustası ve Akıl Bilgesi'dir. 12 rozet var: örneğin Mangala'da üst üste 3 kez "bir daha oyna", tek hamlede 10 taş almak ya da toplam 50 dize kurmak.
Yardımlar
Geri al son hamleni ve bilgisayarın cevabını geri alır; Hızlı Oyunda sınırsızdır, Yayla Yolu'nda maç başına 3 kez kullanılır. Bilge ne oynardı? düğmesi maç başına 3 kez Zor düzeyin hamlesini tahtada gösterir; oynamak zorunda değilsin. Duraklat menüsünden taş hızını (Yavaş, Normal, Hızlı, Anında), önizlemeyi, ipuçlarını ve Dokuz Taş'ta uçma kuralını değiştirebilirsin. Dağıtım sürerken tahtaya dokunursan o hamle sona sarılır.
Strateji
Mangala'da en önemli beceri saymaktır: bir kuyudaki taş sayısı, hazinene olan uzaklığa eşitse son taş hazineye düşer ve bir hamle daha kazanırsın. Hazineye yakın kuyulardaki küçük sayılar bu yüzden değerlidir. Rakibin kuyularındaki tek sayılara dikkat et; bir taş daha onları çift yapar. Kendi tarafında boş kuyu bırakmak hem fırsat hem tehlikedir: karşısındaki büyük yığını sen alabilirsin, ama rakip de senin boş kuyunun karşısına yığılan taşları korumak zorunda kalır.
Dokuz Taş'ta yerleştirme evresinde dize kurmaktan çok hareket alanı önemlidir: köşelere sıkışan taşlar sonra kilitlenir. İki yöne de dize tehdidi kuran "çift dize" düzeni en güçlü silahtır. Toguz Korgool'da ise erken kurulan bir tuzdık oyun boyunca taş getirir; rakibin taşlarının sık geçtiği sol kuyulardaki tuzdık daha değerlidir.
İpuçları
- Hamleden önce kuyuya basılı tutup son taşın nereye düşeceğine bak; Kolay ve Orta düzeyde önizleme açıktır.
- Hazinene uzaklığı kadar taş olan kuyu, bir hamle daha kazandırır; önce hazineye yakın olanı oyna ki öbür kuyuların sırası bozulmasın.
- Rakibin kuyusunda tek sayı (1, 3, 5) görürsen, son taşını oraya düşürmenin yolunu ara.
- Kendi tarafında çok taş biriktirmek oyun sonunda riskli olabilir: kuyuları ilk boşalan rakip o taşların hepsini alır.
- Dokuz Taş'ta ilk taşlarını kenar ortalarına ve kesişim noktalarına koy; köşeler az komşulu olduğu için kolay kilitlenir.
- Dokuz Taş'ta rakibin iki taşı bir çizgide ve üçüncü nokta boşsa önce orayı kapat.
- Toguz Korgool'da rakibin kuyusunda 2 taş görürsen, son taşınla 3 yapıp tuzdık kurabilir misin, hesapla.
- Takıldığında "Bilge ne oynardı?" düğmesini dene; hamlenin nedenini anlamaya çalışmak en hızlı öğrenme yoludur.
Mangala ve Türk dünyasının kuyu oyunları
Mangala, Anadolu'da oynanan, iki sıra çukur ve taşlarla oynanan bir akıl oyunudur. Bugün Türkiye'de okullardaki Akıl ve Zekâ Oyunları dersinde öğretilir ve turnuvaları yapılır. Aynı aileden Toguz Korgool Kırgızların ve Kazakların oyunudur; 2020'de Mangala ile birlikte UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine girmiştir. Dokuz Taş ise kahvehanelerde ve köy evlerinde tahtaya, hatta toprağa çizilerek oynanan, dünyada Nine Men's Morris diye bilinen oyundur.
- Türkiye'deki adı
- Mangala; bazı yörelerde göçürme
- Kırgızca ve Kazakça adı
- Toguz Korgool; Toğızqumalaq
- UNESCO
- 2020, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye ortak dosyası
- Mangala tahtası
- 2 × 6 kuyu, 2 hazine, 48 taş
- Toguz Korgool tahtası
- 2 × 9 kuyu, 2 kazan, 162 taş
- Dokuz Taş
- 24 nokta, 16 dize, oyuncu başına 9 taş
Kuyu oyunları ailesi
Çukurlara taş dağıtarak oynanan oyunlar dünyanın pek çok yerinde bilinir. Türk dünyasında bu ailenin farklı biçimleri vardır: Türkiye'de Mangala (bazı yörelerde göçürme), Kırgızistan'da Toguz Korgool, Kazakistan'da Toğızqumalaq. "Toguz" ve "toğız" Türkçedeki "dokuz" kelimesinin karşılığıdır; oyunun adı tahtadaki dokuz kuyudan ve her kuyudaki dokuz taştan gelir.
UNESCO listesinde
2020'de Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'nin ortak başvurusuyla bu oyun ailesi, "Geleneksel akıl ve strateji oyunu: Toğızqumalaq, Toguz Korgool, Mangala/Göçürme" adıyla UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne girdi. UNESCO'nun açıklamasına göre oyun özel tahtalarda da, yere açılan çukurlarda da oynanabilir; düşünme becerisini, sabrı ve stratejik düşünmeyi geliştirdiği kabul edilir. Tahta ve taş yapan ağaç ve taş ustalarıyla kuyumcular da bu mirasın bir parçasıdır.
Okulda ve turnuvada
Türkiye'de Mangala, okullardaki Akıl ve Zekâ Oyunları dersinde öğretilen oyunlardandır ve öğrenciler arasında turnuvaları yapılır. Turnuva kurallarında ilk taş aldığın kuyuya bırakılır, son taş hazineye düşerse tekrar oynanır, çift ve boş kuyu almaları vardır; oyunumuz bu kuralları uygular. Toguz Korgool'un Orta Asya'da ve dünyanın farklı yerlerinde düzenli şampiyonaları vardır; Dünya Göçebe Oyunları'nda da yer alır.
Dokuz Taş
Dokuz Taş, dünyada Nine Men's Morris, Almanca konuşulan ülkelerde Mühle, Fransızca konuşulan ülkelerde jeu du moulin diye bilinen çok eski bir tahta oyunudur. Anadolu'da kahvehanelerde, köy evlerinde ve okul bahçelerinde tahtası kâğıda ya da toprağa çizilerek oynanır. Kuralları yöreden yöreye değişir; en çok tartışılan konu, taşı üçe düşen oyuncunun "uçup uçamayacağı"dır. Oyunumuzda uçma açıktır ama Ayarlar'dan kapatılabilir.
Oyundaki hikâye
Yayla Yolu'nun hikâyesi kurgudur: ninesinden eski bir mangala alan bir genç, yaylaya göç eden obayla birlikte yola çıkar ve her obada bir bilgeyle oynar. Bilgelerin adları ve sözleri uydurmadır; yayla göçü, keçe yapımı, nalbantlık, kervan hanları ve Ala-Too dağlarından gelen konukların keçe otağları ise bu oyunların yaşadığı dünyayı anlatmak için seçildi.
Mangala nasıl yapıldı?
Mangala'yı tek bir oyun olarak değil, bir aile olarak düşündük. Anadolu'nun Mangala'sı, Kırgızların ve Kazakların Toguz Korgool'u ve tahtası toprağa çizilen Dokuz Taş, Türk dünyasının ortak akıl oyunları. Mangala ile Toguz Korgool 2020'de birlikte UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine girdi. Üçünü aynı çatı altında, aynı ilerlemeyle oynatmak istedik.
İşe kurallarla başladık. Mangala için Türkiye'deki Akıl ve Zekâ Oyunları turnuva kurallarını, Toguz Korgool için iki ülkenin ortak turnuva kurallarını, Dokuz Taş için dünyada en yaygın kural setini esas aldık. Doğrulama sırasında yaygın bir yanlışı da düzelttik: Mangala'da "taşı biten kazanır" değil, taşı biten rakibin kalan taşlarını alır; kazananı hazinedeki taş belirler. Dokuz Taş'ta yöreden yöreye değişen uçma kuralını Ayarlar'a bıraktık.
En çok üzerinde durduğumuz şey taşların dağılışıydı. Okulda Mangala'yı yeni öğrenen bir çocuk taşı gözüyle takip edebilsin diye taşlar tek tek, sayılabilir bir hızla düşüyor ve her kuyunun yanında sayı yazıyor. Kuyuya basılı tutunca son taşın düşeceği yer parlıyor; bu önizleme saymayı öğretmek için var, Zor düzeyde kapalı.
Oyuncunun ve bilgisayarın hamleleri aynı kural motorundan geçer. Motoru üç oyunda toplam yirmi bin rastgele oyunla sınadık; hiçbir hamle kuralı çiğnemedi, taş hiç kaybolmadı. Bilgisayarın üç düzeyini birbirine karşı yüzlerce oyun oynattık ve farkın sayıyla görünmesini bekledik. Zor düzey en iyi hamleye çok yakın hamleler arasından seçim yapıyor; böylece her oyunu aynı oynamıyor ve yenilebilir kalıyor.
Yayla Yolu'nun hikâyesi bir göçü anlatıyor: ninesinden eski bir mangala alan bir genç, obadan obaya dokuz bilgeyle oynuyor. Tahtalar, kişiler, sahneler ve kapak kodla çizildi; sesler ve Uşşak makamındaki müzik de kodla üretildi. Oyun 13 Ekim 2026'da 1.0 sürümüyle yayına girdi. Dokuz Taş ve Toguz Korgool, kendi adlarıyla arayanlar için sitede ayrı sayfalardan da açılıyor; ilerleme yine Mangala'yla ortak.
Sık sorulan sorular
Mangala'da hangi kurallar kullanılıyor?
Türkiye'deki Akıl ve Zekâ Oyunları turnuva kuralları: ilk taş aynı kuyuya, son taş hazineye düşerse tekrar oynama, çift ve boş kuyu alması, kuyuları ilk boşalanın rakibin kalan taşlarını alması.
Mangala'da bir maç kaç set?
Hızlı Oyunda 1, 3 ya da 5 set seçebilirsin. Set kazanmak 1, beraberlik yarım puandır; Yayla Yolu'nda bilgelere göre 1 ya da 3 set oynanır.
Bilgisayar Zor düzeyde yenilebilir mi?
Evet. Zor düzey derin hesaplar ama kusursuz değildir ve birbirine çok yakın iyi hamleler arasından seçim yapar. Dokuz Taş'ta iyi oynarsan en azından beraberlik almak mümkündür.
Önizleme nedir, neden Zor'da yok?
Kuyuya basılı tutunca son taşın düşeceği yeri gösterir. Saymayı öğrenmeye yardımcı olur; Zor düzeyde hesabı oyuncuya bırakmak için kapalıdır.
Toguz Korgool'da tuzdık nasıl kurulur?
Son taşın rakip kuyusunu tam 3 yapınca o kuyu tuzdığın olur. Rakibin 9. kuyusu ve rakibin tuzdığıyla aynı sıradaki kuyu tuzdık olamaz; oyunda yalnız bir tuzdık kurabilirsin.
Dokuz Taş'ta uçmayı kapatabilir miyim?
Evet. Oyun sırasında menüden "Üç taşla uçma"yı kapatabilirsin; ayar bir sonraki oyunda geçerli olur.
Yayla Yolu'nda sıradaki bilge nasıl açılır?
Önceki bilgeyi yenince sıradaki açılır. Mangala'nın üç bilgesinden sonra Dokuz Taş, onlardan sonra Toguz Korgool fasılı başlar.
Geri alma sınırlı mı?
Hızlı Oyunda ve iki kişilik oyunda sınırsızdır. Yayla Yolu'nda her maçta 3 geri alma hakkın vardır.
Akıl puanı nasıl hesaplanıyor?
Galibiyet ve beraberlikler düzeye göre puan verir, Zor en çok verir. Temiz galibiyet ek puan getirir, kayıp puan düşürmez. Toplam puanın skor tablosuna gider.
Mangala ücretsiz mi?
Evet. İndirme ve üyelik gerekmez; tarayıcıda hemen oynanır. İpucu için reklam izlemek her zaman senin seçimindir.
İlerlemem kaybolur mu?
İlerlemen bu cihazda otomatik kaydedilir. Giriş yaparsan kayıt hesabına taşınır ve her cihazda kaldığın yerden devam edersin.
Telefonda oynanır mı?
Evet. Oyun telefonda tam ekran açılır; köşedeki X ile çıkarsın. iPhone'da "Ana ekrana ekle" ile uygulama gibi kullanabilirsin.
Mangala internetsiz oynanır mı?
Evet. Bir kez açtığın oyun telefonuna ya da bilgisayarına kaydedilir; internet yokken de açılır. Skor tablosu ve bulut kayıt için bağlantı gerekir.
Hangi dillerde var?
Türkçe, İngilizce, İspanyolca, Portekizce, Almanca, Fransızca ve Rusça.
Yorumlar
Yorum yazmak için giriş yap.
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.