Dede Korkut: Oğuz Boyları
Kılıç değil akıl: Oğuz boylarını adım adım anlat.
Nasıl oynanır?
Her sahne küçük bir tahta. Kahramanı gitmek istediğin yöne dokunarak ya da parmağını kaydırarak bir kare yürüt; Bekle ile yerinde kal. Sonra tahtadaki herkes kendi kuralıyla bir hamle yapar: nöbetçiler yürür ve bakar, boğa koşar, aslan yaklaşır, köprüler açılıp kapanır. Kırmızı kareler bu adımın sonunda yakalanacağın yerlerdir. Halkalı yerlere uğra, parlayan hedefe var. Yakalanırsan oyun bitmez, bir adım geri alınır. En kısa yolu (ozan yolu) bulana 3 yıldız.
Dede Korkut: Oğuz Boyları nasıl oynanır? Ayrıntılı rehber
Dede Korkut: Oğuz Boyları, Dede Korkut hikâyelerini adım adım oynanan bir tahta bulmacasına çeviriyor. 12 boy (hikâye) var, her boyda 4 sahne: toplam 48 bulmaca. Her sahnede küçük, karelere bölünmüş bir tahtada kahramanı hedefe ulaştırırsın. Şans yok, süre yok: sen bir adım atarsın, ardından tahtadaki herkes kendi sabit kuralına göre bir hamle yapar. Bu yüzden her sahne aslında bir sıra sorusudur: ne zaman yürümeli, ne zaman beklemeli? Bu hikâyelerde kılıç değil akıl kazanır; kimse öldürülmez, düşman atlatılır, kandırılır ya da yorulur.
Amaç ve sıra kuralı
Tahtada parlayan yer hedefindir. Bazı sahnelerde hedef kilitlidir: önce halkalı yerlerin hepsine uğraman (kurtarılacak biri, bir anahtar, Kazan'ın yol sorduğu su ve kurt gibi), boğayı yorman ya da aslanı kafese çekmen gerekir. Şart yerine gelince hedefin kilidi açılır.
Her sıra iki parçadır. Önce sen kahramanı bir kare yürütürsün ya da Bekle dersin. Sonra nöbetçiler devriyesinde bir adım ilerler, takipçiler sana bir adım yaklaşır, boğalar koşar. Herkesin ne yapacağı bellidir; aynı hamleler her seferinde aynı sonucu verir.
Kontroller
| Ne yapmak istiyorsun | Dokunmatik | Klavye |
|---|---|---|
| Bir kare yürü | Gitmek istediğin yöne dokun ya da parmağını kaydır | Ok tuşları ya da W A S D |
| Yerinde bekle | Bekle düğmesi ya da kahramanın üstüne dokun | Boşluk, Enter ya da nokta |
| Son adımı geri al | Geri al | Z ya da Backspace |
| Sahneyi baştan başlat | Baştan | R |
| İpucu | İpucu | H |
| Mola | Menü | Esc |
Ne nedir? düğmesi o tahtadaki her şeyi resmiyle ve tek cümleyle açıklar. Yeni bir öğe ilk kez çıktığında bu açıklama kendiliğinden gelir. Geri al sınırsızdır.
Kırmızı kareler, turuncu kareler ve yakalanma
Oyun her adımdan önce tehlikeyi tahtaya boyar. Kırmızı kare: bu adımın sonunda orada olursan yakalanırsın. Turuncu kare yalnız kılık sahnelerinde çıkar: orada yürürsen görülürsün, ama zaten oradaysan ve yerinde durursan güvendesin.
Yakalanmak oyunu bitirmez. Kısa bir uyarıdan sonra adım geri alınır ve kaldığın yerden düşünmeye devam edersin. Can, enerji, süre yoktur. Kıpırdayacak hiçbir yer kalmadıysa oyun bunu söyler; birkaç adım geri alıp başka bir yol denemen gerekir.
Boylar ve hünerleri
Her boy tahtaya yeni bir kural, bir hüner getirir:
- Boğaç Han: boğa seni aynı sırada ya da sütunda görünce '!' der, sonraki adımda düz koşar. Onu direğe çarptır; gereken sayıda çarpınca diz çöker ve kapı açılır.
- Kazan'ın Obası: devriye gezen ve yerinde dönen nöbetçiler. Nöbetçi baktığı yöne 2 kare görür; çalının içindeyken kimse seni göremez.
- Bamsı Beyrek ve Kazan'ın Kurtuluşu: kılık. Sana bakarlarken yürüme, Bekle.
- Burla Hatun: dörtnala at. At bir engele, halkalı bir yere ya da hedefe varana kadar durmaz.
- Deli Dumrul: köprüler bir açılır bir kapanır; Kara Atlı iki adımda bir yaklaşır.
- Kan Turalı: boğa, aslan ve buğra (erkek deve). Aslanı peşinden kafese çekersen kapı kapanır.
- Yigenek: kale, anahtarlar ve kılığa kanmayan kale köpeği.
- Basat ve Tepegöz: kör dev yanındaki dört kareyi eliyle yoklar. Koç postunu alırsan koyunların yanında koyun sanılırsın.
- Emren: düşman atlısı iki adımda bir yaklaşır.
- Seğrek: gece meşaleler yanar, nöbetçiler 3 kare uzağı görür.
- Oğuz Birleşir: dağılan beyleri tek tek bul; öğrendiğin hünerler bir arada.
Ozan yolu, yıldızlar ve Destan puanı
Her sahnenin bir Ozan yolu vardır: o sahnenin en kısa çözümünün adım sayısı. Bekle de bir adım sayılır, geri aldığın adımlar sayılmaz.
- 3 yıldız: Ozan yolu ile en çok 2 adım fazlası arasında.
- 2 yıldız: Ozan yolu + 6 + Ozan yolunun üçte biri kadar adıma kadar.
- 1 yıldız: sahneyi bitirmen yeter.
Bir sahnede en çok 300 puan alırsın; Ozan yolundan fazla her adım 10 puan, ipucu 50 puan düşürür ve puan 100'ün altına inmez. İpucu kullandığın sahnede en çok 2 yıldız alırsın. Her sahnedeki en iyi puanın toplanır: bu Destan puanıdır, en çok 14.400 olur ve skor tablosuna gider.
İpucu, ilerleme ve hikâye
İpucu sonraki 3 adımı tahtaya altın ayak izleri olarak çizer. Her boyda 1 ipucu ücretsizdir; sonrası istersen kısa bir reklam izleyerek gelir. Çıkışı olmayan bir durumdaysan ipucu harcanmaz, önce geri alman söylenir.
Bir sahneyi bitirince aynı boyun sonraki sahnesi açılır. Bir boyun ilk sahnesini bitirmek de sonraki boyun ilk sahnesini açar, yani takıldığın bir boyu bırakıp ilerleyebilirsin. Boylar ekranında her boyun yıldızlarını görürsün. Dede Korkut her boyu resimli panellerle açar, dördüncü sahneden önce hikâyeyi sürdürür ve boyun sonunu anlatır; 12. boyun ardından oyunun finali gelir.
İpuçları
- Yürümeden önce kırmızı karelere bak: sonraki adımda nerenin tehlikeli olacağını oyun zaten gösteriyor.
- Bekle bir zayıflık değil; çoğu sahnede doğru anda bir kez beklemek en kısa yolun parçasıdır.
- Nöbetçilerin devriyesi tekrar eder. Bir tur izle, geçiş anını sonra seç.
- Boğa '!' dediğinde hemen yolundan yana çekil; koşacağı çizginin sonunda bir direk olsun.
- Atlı sahnelerde at durmaz: önce nerede duracağını düşün, halkalı yerleri durak gibi kullan.
- Takipçiyi duvarların öbür yanında bırak; en kısa yolu uzadıkça sana yetişmesi gecikir.
- Ozan yolunu tutturamadıysan Baştan de; yolu bildiğin için ikinci deneme çok daha kısa sürer.
Dede Korkut hikâyeleri: Oğuz'un ozanı ve on iki boy
Dede Korkut, Oğuz Türklerinin destan hikâyelerinde boyları dolaşan, kopuz çalan bilge ozandır. Kitab-ı Dedem Korkud adıyla bilinen yazmalarda Boğaç Han, Bamsı Beyrek, Deli Dumrul, Basat ile Tepegöz gibi hikâyeler anlatılır; geleneğe göre her hikâyeyi Dede Korkut gelip söyler ve adlandırır. Bu miras 2018'de Azerbaycan, Kazakistan ve Türkiye'nin ortak başvurusuyla UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine girdi. Oyundaki anlatım, hikâyelerin çocuklar için yazılmış kendi kısa özetimizdir; savaş ve kavga sahneleri yerine akıl, yiğitlik ve sadakat öne çıkar.
- Kaynak
- Kitab-ı Dedem Korkud, Oğuz Türklerinin destan hikâyeleri
- Bilinen yazmalar
- Dresden (giriş ve 12 hikâye), Vatikan (6 hikâye)
- Anlatıcı
- Dede Korkut: ozan ve bilge
- Ozanın sazı
- Kopuz, telli bir saz
- UNESCO
- 2018, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkiye'nin ortak dosyası
- Oyundaki anlatım
- Çocuklar için kendi kısa özetimiz; savaş ve kan yok
Kitab-ı Dedem Korkud
Kitab-ı Dedem Korkud, Oğuz Türklerinin kuşaktan kuşağa anlattığı destan hikâyelerinin yazıya geçmiş hâlidir. Uzun süre ağızdan anlatılan bu hikâyelerin bilinen iki eski yazması vardır: Dresden'deki yazmada bir giriş ve 12 hikâye, Vatikan'daki yazmada 6 hikâye bulunur. Hikâyelerde düzyazı ile şiirli söyleyiş iç içedir. Her hikâyeye boy denir; Oğuz beylerinin yiğitliğini, aile bağlarını, verilen sözü ve sadakati anlatırlar.
Dede Korkut kimdir?
Dede Korkut hikâyelerde hem ozan hem bilgedir. Geleneğe göre Oğuz'un dertli gününde akıl danışılan, yiğitlere ad koyan, beylere öğüt veren kişidir. Hikâyelerin sonunda kopuzunu alıp gelir ve boyu söyleyip bağlar. Kopuz, Türk ozanlarının yüzyıllardır elinden düşürmediği telli bir sazdır ve ozanın simgesi sayılır. Dede Korkut'un adı Türkiye'de, Azerbaycan'da ve Kazakistan'da (Korkut Ata ya da Korkyt Ata olarak) bugün de saygıyla anılır.
Kahramanlar ve hikâyeler
Boylarda aynı beyler tekrar tekrar karşımıza çıkar: beylerin beyi Salur Kazan, eşi Burla Hatun, oğulları Uruz, beşik kertmesi Banu Çiçek'e kavuşmaya çalışan Bamsı Beyrek, aslanların büyüttüğü Basat. Boğaç'ın adını boğayı yenmesiyle alması, Bamsı Beyrek'in ozan kılığında düğüne girmesi ve Basat'ın tek gözlü dev Tepegöz'le karşılaşması en çok anlatılan hikâyelerdendir. Tepegöz hikâyesinin Homeros'taki Polifemos'la benzerliği sık sık anılır.
Oyundaki karşılığı
Oyunun 12 boyu, Dresden yazmasındaki 12 hikâyenin sırasını izler. Ama oyundaki anlatım, hikâyelerin çocuklar için yazılmış kendi kısa özetimizdir; asıl metnin çevirisi değildir. Savaş, kan ve ölüm sahnesi gösterilmez: asıl metinde Kan Turalı'nın sınavlarındaki hayvanlar öldürülür, oyunda yorulup diz çöker ya da kafese girer. Deli Dumrul'un hikâyesindeki ölüm oyunda Kara Atlı olarak çizildi. Asıl hikâyeyi merak edersen metnin kendisini okumanı öneririz.
Bugün
2018'de "Dede Korkut / Korkyt Ata / Dede Qorqud mirası: destan kültürü, halk hikâyeleri ve müziği", Azerbaycan, Kazakistan ve Türkiye'nin ortak başvurusuyla UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne alındı. Hikâyeler okul kitaplarında, tiyatroda, çizgi filmlerde ve dizilerde yeniden anlatılmaya devam ediyor.
Dede Korkut nasıl yapıldı?
Oyunun çıkış cümlesi şuydu: kılıç değil akıl. Dede Korkut hikâyelerinde yiğitlik çoğu zaman kurnazlık, sabır ve sadakatle anlatılır; Bamsı Beyrek ozan kılığına girer, Basat koç postuna bürünür, Boğaç boğayı yorar. Bu yüzden oyun, on iki ayrı mini oyun yerine tek bir kurala dayandı: kareli küçük bir tahtada kahraman bir adım atar, sonra herkes kendi sabit kuralına göre bir hamle yapar. Her boy bu tahtaya kendi hikâyesinden gelen yeni bir hüner ekliyor: direğe çarpıp yorulan boğa, ozan kılığı, açılıp kapanan köprüler, kör devin el yordamı.
En önemli tasarım kararı şiddetle ilgiliydi. Benzer adım adım bulmacalarda düşman genellikle yok edilir; burada kimse öldürülmüyor. Düşman atlatılıyor, kandırılıyor ya da yoruluyor. Asıl metinde öldürülen hayvanlar oyunda diz çöküyor ya da kafese giriyor. Dinî motifler metne alınmadı; Deli Dumrul'un hikâyesindeki ölüm, Kara Atlı olarak anlatıldı. Hikâyeler çocuklar için kısa özetler olarak yeniden yazıldı ve oyun bunun bir çeviri olmadığını açıkça söylüyor.
Oyunun cezalandırıcı olmaması da bilinçli bir seçim. Can, süre ve şans yok; bir sonraki adımda tehlikeli olacak kareler kırmızıyla gösteriliyor, yakalanınca yalnız bir adım geri alınıyor ve geri alma sınırsız. Zorluk, sahneyi bitirmekten çok en kısa yolu bulmakta: "Ozan yolu" adı verilen en kısa çözüm yıldızların ölçüsü. 48 sahnenin her birinin çözülebildiği ve en kısa yolun kaç adım olduğu yayından önce denendi.
Görseller keçe ve aplike görünümünde, kodla çizildi; ip ya da yumak gibi öğeler kullanılmadı. Müzik Uşşak makamında kopuz tınısıyla kodla sentezlendi, efektler de özgün. Oyun yedi dilde oynanıyor; kahraman adları her dilde Türkçe yazımıyla korunuyor, Rusçada ise okunabilsin diye Kiril harfleriyle yazılıyor.
Sık sorulan sorular
Kırmızı ve turuncu kareler ne anlama geliyor?
Kırmızı kare, bu adımın sonunda orada olursan yakalanacağın yerdir. Turuncu kare yalnız kılık sahnelerinde çıkar: oraya yürürsen görülürsün, ama oradayken yerinde durursan güvendesin.
Yakalanınca ne olur, sahneyi baştan mı oynarım?
Hayır. Yakalanınca son adım geri alınır ve kaldığın yerden devam edersin. Can ya da süre yoktur; istersen sınırsız geri alabilir ya da Baştan diyebilirsin.
Ozan yolu nedir?
Ozan yolu, o sahnenin en kısa çözümünün adım sayısıdır. Bu sayıya en çok 2 adım ekleyerek bitirirsen 3 yıldız alırsın. Geri aldığın adımlar sayılmaz, Bekle ise bir adım sayılır.
Boğayı nasıl yorarım?
Boğa seni aynı sırada ya da sütunda görünce '!' der ve sonraki adımda o yöne düz koşar. Arkanda bir direk olacak şekilde dur, '!' görünce yana çekil. Boğa gereken sayıda direğe çarpınca diz çöker ve kapı açılır.
Ozan kılığındayken neden yürüyemiyorum?
Yürüyebilirsin, ama nöbetçi sana bakarken yürürsen kılığın işe yaramaz. Bakılan karede Bekle dersen kopuz çalan bir ozan sanılırsın. Kale köpeği ise kılığa kanmaz, kokunu alır.
Tepegöz'den nasıl saklanırım?
Tepegöz kördür ve yanındaki dört kareyi eliyle yoklar. Koç postunu aldıktan sonra bir koyunun hemen yanında durursan seni de koyun sanar.
İpucu kaç tane, nasıl çalışıyor?
Her boyda 1 ipucu ücretsizdir; sonrası istersen kısa bir reklam izleyerek gelir. İpucu sonraki 3 adımı altın ayak izleriyle gösterir, ama o sahnede en çok 2 yıldız alırsın.
Bir boyda takıldım, sonraki boya geçebilir miyim?
Evet. Bir boyun ilk sahnesini bitirmek, sonraki boyun ilk sahnesini açar. Takıldığın boyun kalan sahnelerine sonra Boylar ekranından dönebilirsin.
Destan puanı nasıl hesaplanıyor?
Her sahnede en çok 300 puan alınır; Ozan yolundan fazla her adım 10, ipucu 50 puan düşürür, en az 100 puan kalır. Her sahnedeki en iyi puanların toplamı Destan puanıdır, en çok 14.400 olur.
Oyundaki hikâyeler Kitab-ı Dedem Korkud ile aynı mı?
Boylar asıl kitaptaki 12 hikâyenin sırasını izler, ama anlatım çocuklar için yazılmış kısa bir özettir. Savaş ve kan gösterilmez; düşman atlatılır, kandırılır ya da yorulur.
Dede Korkut: Oğuz Boyları ücretsiz mi?
Evet. İndirme ve üyelik gerekmez; tarayıcıda hemen oynanır. İpucu için reklam izlemek her zaman senin seçimindir.
İlerlemem kaybolur mu?
İlerlemen bu cihazda otomatik kaydedilir. Giriş yaparsan kayıt hesabına taşınır ve her cihazda kaldığın yerden devam edersin.
Telefonda oynanır mı?
Evet. Oyun telefonda tam ekran açılır; köşedeki X ile çıkarsın. iPhone'da "Ana ekrana ekle" ile uygulama gibi kullanabilirsin.
Dede Korkut: Oğuz Boyları internetsiz oynanır mı?
Evet. Bir kez açtığın oyun telefonuna ya da bilgisayarına kaydedilir; internet yokken de açılır. Skor tablosu ve bulut kayıt için bağlantı gerekir.
Hangi dillerde var?
Türkçe, İngilizce, İspanyolca, Portekizce, Almanca, Fransızca ve Rusça.
Yorumlar
Yorum yazmak için giriş yap.
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.