Lale Devri, 18. yüzyıl İstanbul'unun lale tutkusundan esinlenen bir genetik bulmaca oyunudur. Saray bahçesine yeni gelen bir çırağı oynarsın: laleleri çaprazlar, soğanları eker, sezonları ilerletir ve konaklardan, çarşıdan, saraydan gelen siparişleri yetiştirirsin. Oyun beş perdeden ve 35 bahçeden oluşur; her gün ayrıca bir "Günün bahçesi" vardır.
Lale ve iki dizi
Her lale iki dizi taşır. Lalenin altındaki iki rozet satırı bu dizileri gösterir. Bir dizi en çok dört bilgi taşır: renk (kırmızı, beyaz, sarı), yaprak (yuvarlak ya da iğne), boy (kısa ya da uzun) ve desen (düz ya da alaca). Lalenin nasıl göründüğü, iki dizinin buluşmasından doğar.
Renkler karışır
İki dizi aynı renkse lale o renktir. Farklıysa karışım açar:
| Diziler | Lale |
|---|---|
| kırmızı + beyaz | pembe |
| kırmızı + sarı | turuncu |
| beyaz + sarı | krem |
Baskın ve saklı özellikler
Yaprakta yuvarlak, boyda kısa, desende düz baskındır. Bir dizide bile varsa lale onu gösterir. İğne yaprak, uzun boy ve alaca desen ancak iki dizide de varsa görünür; tek dizide kalırsa saklı durur ve rozeti soluk görünür. Saklı özellikleri çaprazlamayla ortaya çıkarırsın.
Çaprazlama ve sezonlar
- Bahçeden iki laleye dokun ve Çaprazla'ya bas.
- Tablo dört olası yavruyu gösterir: her yavru üstteki lalenin bir dizisini, soldaki lalenin bir dizisini alır.
- Dörtten ikisini seç ve ek. Ebeveyn laleler bölünür, iki soğan tohum yatağına girer.
- Sezonu ilerlet: soğanlar açar. Her sezonun çaprazlama hakkı sınırlıdır.
Siparişler ve teslim
Her bahçede bir ya da birkaç sipariş vardır ve sırayla teslim edilir. Siparişe uyan lalenin altında Teslim et düğmesi çıkar. Teslim edilen lale bahçeden gider; bu yüzden sonraki siparişler için gereken dizileri taşıyan laleleri saklamak gerekir. Bütün siparişleri sezonlar bitmeden teslim edersen bahçeyi geçersin; ne kadar az sezon kullanırsan o kadar çok yıldız alırsın.
Narh fermanı ve alaca
Dördüncü perdede narh fermanı çıkar: fermanda adı geçen lale ekilemez, tabloda mühürlü görünür. Kısa yol kapanınca başka bir yol bulmak gerekir. Beşinci perdede alaca (alev desenli) laleler gelir; alaca çekiniktir, iki dizide de olmadan açmaz. Risaledeki kusursuz lale kırmızı, iğne yapraklı ve alacadır.
Yardımcılar
- Usta her yeni kuralda konuşur ve dokunulacak yeri parlatır.
- Lalenin köşesindeki soru işareti, her özelliğin iki diziden nasıl çıktığını ve sıradaki siparişe neden uyup uymadığını anlatır.
- İpucu en kısa yolun bir sonraki adımını ve gerekçesini söyler.
- Geri al, o sezondaki çaprazlama ve teslimleri geri alır.
- Lale risalesi, kuralları resimlerle anlatan sekiz sayfalık bir kılavuzdur.
Sık yapılan hatalar
- Laleye görünüşüne bakarak karar vermek: pembe bir lale içinde kırmızı dizi saklar; rozetlere bakmak gerekir.
- Bir siparişi teslim ederken sonraki sipariş için gereken tek diziyi taşıyan laleyi vermek.
- İki yavruyu seçerken gereken diziyi taşıyan yavruyu atlamak; ebeveynler bölündüğü için o dizi kaybolabilir.
- Tohum yatağı boşken sezonu ilerletmek: bir sezon boşa gider.
- İğne, uzun ya da alaca için tek dizinin yeterli olduğunu sanmak; bunlar iki dizide de olmalıdır.
Sık sorulan sorular
Lale Devri'nde kaç bahçe var?
Beş perdede 35 bahçe vardır. Ayrıca birinci perdeyi bitirince her gün yeni bir Günün bahçesi açılır.
Pembe lale neden kırmızı yavru verebiliyor?
Pembe lalenin bir dizisi kırmızı, bir dizisi beyazdır. İki pembe lale çaprazlanınca bir yavru iki kırmızı diziyi birden alabilir ve kırmızı açar.
Yıldızlar neye göre verilir?
Bahçeyi en kısa yolun sezon sayısında bitirirsen üç yıldız, bir sezon fazlasıyla iki yıldız, daha fazlasıyla bir yıldız alırsın.
Takılırsam ne yapmalıyım?
İpucu düğmesi bir sonraki adımı ve nedenini söyler. Yanlış bir çaprazlamayı Geri al ile düzeltebilir, gerekirse bahçeyi baştan başlatabilirsin.
