Katı'
Katla, kes, aç: kağıttan şaheser.
Nasıl oynanır?
Kağıdı katla, ızgara noktaları arasında sürükleyerek kes, atmak istediğin parçaya dokun. Sonra Aç düğmesine bas: açılan desen hedefe ne kadar benziyorsa ve ne kadar az kesim kullandıysan o kadar çok yıldız alırsın. İlerledikçe katlamayı da deseni okuyarak sen seçersin.
Katı' nasıl oynanır? Katla, kes, aç: ayrıntılı rehber
Katı', Osmanlı kağıt oyma sanatından doğan bir simetri bulmacasıdır. Kağıdı katlarsın, katlı hâldeyken keser ve kesilen parçaları atarsın, sonra kağıdı açarsın. Katlı kağıda yaptığın tek bir kesim, açılınca her katta aynalanarak tekrar eder; bütün bulmaca bu dönüşümü kafanda kurabilmekte saklıdır. Her bölümde sana açılmış bir hedef desen gösterilir: senin işin doğru katlamayı seçmek ve o deseni olabildiğince az kesimle çıkarmak. Oyunda dört fasla yayılmış 40 bölüm, her gün yenilenen bir Günlük desen ve kestiğin desenlerin toplandığı Murakka albümü var.
Amaç
Ekranın köşesindeki küçük resim Hedef desendir: açılmış kağıdın nasıl görünmesi gerektiğini gösterir. Ortadaki çalışma alanında ise katlı kağıt durur. Kesimlerini yapıp parçaları attıktan sonra Aç düğmesine dokunursun; kağıt kat kat açılır ve oyun sonucu hedefle karşılaştırır.
Açılan kağıt hedefe yeterince benziyorsa bölüm Tuttu! diye biter ve kullandığın kesim sayısına göre yıldız alırsın. Benzemiyorsa Tutmadı kartı açılır: hedef ile senin kağıdın yan yana durur ve benzerlik yüzdesi yazılır.
Nasıl oynanır: kes, at, aç
Katlı kağıdın üstünde ve çevresinde küçük ızgara noktaları vardır. Kesim her zaman iki nokta arasında düz bir çizgidir:
- Kes: Bir noktadan başlayıp parmağını başka bir noktaya sürükle. Makas çizgiyi izler; parmağını kaldırınca kesim yapılır. Kırık bir çizgi istiyorsan onu birkaç düz kesimle çizersin, her parça ayrı kesim sayılır.
- At: Kesimlerle tamamen ayrılmış bir parçaya dokun, parça kağıttan düşer. Parça hâlâ bir yerden bağlıysa oyun seni uyarır: kesimi katlı kenara ya da kağıdın dışına kadar uzatman gerekir.
- Aç: En az bir parça attıktan sonra Aç düğmesi kağıdı açar.
Geri al son kesimini ya da son attığın parçayı geri getirir (klavyede Ctrl + Z). Baştan kağıdı ilk hâline döndürür. Hedef resmine dokunursan desen büyük olarak açılır; ince ayrıntıları karşılaştırmak için çok işe yarar. Sonuç tutmazsa Geri katla ile kağıdı kesimlerin duruyorken yeniden katlayıp devam edebilirsin.
Katlama türleri
Kağıdın altındaki düğmelerden katlamayı seçersin. Altın renkli kesikli çizgiler katlı kağıdın kenarlarını gösterir. Kağıt iki biçimde gelir:
| Kağıt | Katlamalar | Açılınca |
|---|---|---|
| Kare | 2 kat, 4 kat, 8 kat | Desen 1, 2 ya da 4 eksene göre aynalanır |
| Altıgen | 2 kat, 4 kat, 6 kat | 6 kat seçilince kar tanesi gibi altı yönlü desen çıkar |
Doğru katlamayı bulmanın yolu hedefin simetrisini okumaktır. Desen yalnız sağ ile sol arasında aynıysa (örneğin Lale) 2 kat yeter; dört yana aynı açılıyorsa 4 ya da 8 kat gerekir. Fazla katlarsan hedefte olmayan tekrarlar çıkar, az katlarsan aynı şekli birkaç kez kesmek zorunda kalırsın.
Yıldızlar ve kesim sayısı
Kağıt hedefe en az %93 benzerse bölüm geçilir. Yıldızı ise benzerlik değil, kesim sayısı belirler. Çalışma alanının üstünde Makas sayacı ve o bölümün sınırı yazar: 3 yıldız için en fazla N kesim.
- Sınır kadar ya da daha az kesim: 3 yıldız
- Sınırı en fazla 2 kesim aşarsan: 2 yıldız
- Daha fazla kesim: 1 yıldız
Parça atmak kesim sayılmaz, yalnız makas darbeleri sayılır. Bölümlerin sınırı 2 ile 9 kesim arasındadır. Bir bölümü daha az yıldızla bitirirsen sonuç kartı kaç kesimle yapılabildiğini söyler ve katlama serbestse başka bir katlama denemeni de önerir.
Fasıllar, yardım ve Noktalar
40 bölüm, her biri 10 bölümlük dört fasla ayrılır: Bursa'da çıraklık, Saray nakkaşhanesi, Sahaflar Çarşısı ve Ustalık eseri. Bir bölümü en az 1 yıldızla bitirince sıradaki açılır; faslın ilk bölümü açılınca fasıl da açılır.
Oyun yardımı adım adım azaltır. İlk bölümde kesilecek çizgiler ve bir parmak işareti görünür; 2. ve 3. bölümde bütün altın noktalar, 4. ile 6. bölüm arasında noktaların yarısı açıktır. 7. bölümden sonra nokta yoktur, katlamayı ve kesimleri hedefin simetrisinden sen bulursun. İlk iki bölümde katlama 2 kata sabittir, 5. bölümde ilk altıgen kağıt gelir.
Takıldığında Noktalar düğmesi o bölümün bütün kesim noktalarını açar ve doğru katlama düğmesini altın işaretle gösterir. Bunun için kısa bir reklam izlemek isteyip istemediğin sorulur; karar her zaman senindir. Noktalar yalnız doğru katlama seçiliyken görünür.
Hikâye, Günlük desen ve Murakka
Fasıllar boyunca Bursa'daki ipek çarşısında Kâmil Usta'nın yanında çıraklığa başlar, İstanbul'da Topkapı Sarayı'nın nakkaşhanesinde Selim Efendi'yle, Beyazıt'taki Sahaflar Çarşısı'nda ciltçi Nuri Dede'yle çalışır, sonunda ustalık eserini vermek için Bursa'ya dönersin. Hikâye sahneleri faslın başında, ortasında ve sonunda açılır; faslın açılış sahnesi Bölümler ekranındaki Hikâye düğmesiyle yeniden izlenebilir.
Günlük desen her gün yeni üretilen ek bir bulmacadır. Katlama serbesttir, nokta yardımı yoktur ve 3 yıldız için en fazla 7 kesim gerekir. Üst üste her gün çözersen Seri büyür. Murakka ise bitirdiğin bölümlerin albümüdür: her desen senin kestiğin hâliyle faslın sayfasına yapıştırılır, yanında da attığın parçalar koyu kağıt üstünde ikinci bir resim olarak durur. Bir faslın on deseni tamamlanınca sayfaya Sayfa tamam mührü basılır.
İpuçları
- Önce hedefin kaç yöne aynı açıldığını say; katlamayı buna göre seç.
- Katlı kenara değen bir kesim, açılınca simetri ekseninin üstünde tek parça bir delik oluşturur.
- Ortadaki bir delik için kapalı bir şekil çiz; son kesim ilk noktaya dönmeli ki parça ayrılabilsin.
- Uzun bir düz çizgi birkaç kısa kesimden daha ucuzdur: noktaları atlayarak tek darbede kes.
- Kağıdın dış kenarından içeri giren kesimler, açılınca kenarda çentikler ve dişler oluşturur.
- Tutmadı kartında iki kağıdı karşılaştır, sonra Geri katla ile kesimlerini koruyarak düzelt.
Katı' sanatı: kağıttan oyulan resim
Katı', kağıdın bıçak ya da makasla oyulup çıkan desenin başka renkte bir kağıda yapıştırılmasıyla yapılan Osmanlı süsleme sanatıdır. Albümlerde (murakka), cilt kapaklarında ve hat levhalarının çevresinde kullanılmıştır; 17. yüzyılda yaşayan Bursalı Fahrî bu sanatın en tanınmış ustalarındandır.
- Adı
- Arapçada kesmek anlamına gelen kökten; kaatı' diye de yazılır
- Tekniği
- Kağıdı bıçak ya da makasla oyup başka renk zemine yapıştırmak
- Kökeni
- İran ve Orta Asya kitap sanatları; Osmanlı'da 16. ve 17. yüzyılda gelişti
- Anılan ustası
- Bursalı Fahrî (17. yüzyıl başı)
- Görüldüğü yer
- Murakkalar, hat levhaları ve cilt kapakları
Katı' nedir?
Katı' (kaatı' diye de yazılır), kağıdın ince bir bıçak ya da makasla oyularak yazı, çiçek, hayvan ve geometrik desenlere dönüştürüldüğü klasik bir kitap sanatıdır. Adı Arapçada kesmek anlamına gelen kökten gelir. Oyulan kağıt genellikle başka renkte bir zemine yapıştırılır; böylece desen iki rengin karşıtlığıyla ortaya çıkar.
Bu sanatın en zarif yanlarından biri, tek bir kesimden iki eser çıkmasıdır. Oyulmuş, delikli kağıt bir zemine yapıştırılınca bir resim olur; oyulup çıkarılan parçalar da başka bir kağıda yapıştırılınca onun tersi olan ikinci bir resim doğar. Ustalar bu yüzden kestikleri parçayı atmazdı.
Tarihçe
Kağıt oymacılığı İran ve Orta Asya'nın kitap sanatları çevresinde gelişti ve Osmanlı'ya bu yoldan geçti. Osmanlı'da en parlak dönemini 16. ve 17. yüzyıllarda yaşadı. Bu alanda en çok anılan isim, 17. yüzyılın başında yaşadığı bilinen Bursalı Fahrî'dir; oyma kağıttan yaptığı yazı ve çiçek kompozisyonları bugün müze koleksiyonlarında ve albümlerde korunur.
Katı' tek başına bir zanaat olmaktan çok, hat, tezhip, cilt ve minyatürle birlikte çalışan bir kitap sanatıydı. Aynı kesme tekniği deriye uygulanınca cilt kapaklarında ince oyma süslemeler ortaya çıkar; bu tür ciltler de katı' adıyla anılır.
Murakka, nakkaşhane ve sahaflar
Murakka, hat örneklerinin, minyatürlerin ve katı' çalışmalarının sayfalara yapıştırılarak bir araya getirildiği albümdür. Sarayın sanat atölyesi olan nakkaşhane, kitapların süslendiği ve albümlerin hazırlandığı yerdi. İstanbul'da Beyazıt'taki Sahaflar Çarşısı ise yüzyıllardır kitapçıların ve eski kitap satıcılarının toplandığı çarşı olarak bilinir.
Oyunun bölüm adlarının çoğu da bu dünyadan gelir: Şemse, cilt kapaklarındaki güneş biçimli madalyondur; Rumi ve Hatai klasik süslemenin iki temel motif türüdür; Zencerek zincir biçimli bir bordür, Serlevha bir kitabın süslü ilk sayfalarıdır.
Oyundaki karşılığı ve bugün
Oyunun hikâyesi kurgudur: Kâmil Usta, Selim Efendi ve Nuri Dede tarihî kişiler değildir. Bursa, Topkapı Sarayı ve Sahaflar Çarşısı ise gerçek yerlerdir. Nuri Dede'nin anlattığı, kesilen parçayı başka renk kağıda yapıştırma geleneği oyunda Murakka'daki Kesilen parçalar resmiyle karşılık bulur.
Bir not: klasik katı' çoğunlukla kağıt katlanmadan, serbest elle oyulurdu. Oyundaki katlama, desenlerin simetrisini bulmacaya çeviren bir oyun kuralıdır; katlayıp keserek simetrik desen yapma ise dünyanın pek çok halk geleneğinde görülen ayrı bir tekniktir. Katı' bugün geleneksel Türk sanatları atölyelerinde öğretilmeye, sergilerde yeniden yer almaya devam ediyor.
Katı' nasıl yapıldı?
Katı', Osmanlı kâğıt oymacılığından doğdu: ince kâğıdı katlayıp keserek simetrik desenler çıkarma sanatı. Oyunun fikri bu sanatın en büyüleyici anını bulmacaya çevirmekti: katlı kâğıda yapılan tek bir kesim, kâğıt açılınca her katta aynalanarak çoğalır. Oyuncu hedef deseni görür, doğru katlamayı seçer, kesimlerini yapar ve kâğıdı açar. Desen hedefe ne kadar benziyor ve ne kadar az kesimle çıktıysa o kadar yıldız gelir.
İlk büyük sürümde 40 bölüm, dört fasıllık bir hikâye ve her gün yenilenen bir günlük desen vardı. Hikâye, bir çırağın Bursa'daki atölyeden saray atölyesine, oradan Sahaflar Çarşısı'na ve başyapıtına uzanan yolunu anlatır. CetinsGame altyapısına geçişte hikâye konuşanın portresiyle resimli sahnelere taşındı. Oyunun açılışındaki reklam kaldırıldı; reklam artık yalnız bölüm sonunda çıkar. Noktaları açan yardım da önce oyuncuya sorar, karar her zaman oyuncunundur.
Sonra eski kapak görselinin 40 bölümün çözümünü açıkça taşıdığı fark edildi; yeni kapakta bölüm verisi hiç yok. Günlük desen üretici bir gün desen bulamazsa oyun artık boş bölümle açılmıyor, yedek bir desen açıyor. Küçük ve yatay telefonlarda menünün taşması gibi düzen sorunları da giderildi.
0.6.0 ile Murakka geldi. Adını eski sanat albümlerinden alan bu bölümde, bitirilen her desen oyuncunun kendi kestiği hâliyle fasıl sayfasına yapıştırılır; desene dokununca kâğıt ve kesilen parçalar yan yana görünür. Böylece hikâyedeki yaşlı ustanın bir sözü oyunda karşılık buldu.
Görseller kodla çizilir, sesler özgündür ve kodla üretilmiştir. Her sürümde 40 bölümün hepsi kayıtlı çözümle üç yıldızla tamamlanarak denenir. Oyun 7 dilde oynanır.
Sık sorulan sorular
Doğru katlamayı nasıl anlarım?
Hedef desenin kaç yöne aynı açıldığına bak. Yalnız sağ ve sol aynıysa 2 kat, dört yana aynıysa 4 ya da 8 kat, altı yöne açılan altıgen desenlerde 6 kat dene. Takılırsan Noktalar düğmesi doğru katlamayı altın işaretle gösterir.
Neden parçayı atamıyorum?
Parça kağıttan tam ayrılmamış demektir. Kesimini katlı kenara ya da kağıdın dışına kadar uzat, ya da kapalı bir şekil çizerek son kesimi ilk noktaya bağla.
Kesim sayısı nasıl hesaplanır?
İki ızgara noktası arasındaki her düz çizgi bir kesimdir. Parça atmak kesim sayılmaz. Geri al ile sildiğin kesim sayaçtan da düşer.
Kaç yıldız alacağımı ne belirler?
Desen hedefe en az %93 benzerse bölüm geçilir. Sonra kesim sayına bakılır: sınır kadar ya da daha az kesimle 3, sınırı en fazla 2 aşarsan 2, daha fazlasında 1 yıldız alırsın.
Katlamayı değiştirince kesimlerim neden silindi?
Her katlama kağıdı farklı bir dilime indirir, bu yüzden eski kesimler yeni katlamada aynı anlama gelmez. Katlamayı kesmeye başlamadan önce seçmek en iyisi.
Noktalar düğmesi ne işe yarar?
O bölümün bütün kesim noktalarını altın renkte açar ve doğru katlamayı işaretler. Kısa bir reklam karşılığında açılır ve bunu isteyip istemediğin önce sana sorulur.
Günlük desen herkese aynı mı çıkar?
Desen o günün tarihinden üretilir, yani aynı gün oynayan herkes aynı deseni görür. Katlama serbesttir ve 3 yıldız için en fazla 7 kesim gerekir. Üst üste günler çözdükçe serin büyür.
Murakka'daki kesilen parçalar nedir?
Bir bölümü bitirince attığın parçalar koyu kağıda yapıştırılmış ikinci bir resim olarak saklanır. Eski katı' ustalarının kestikleri parçayı atmayıp yeni bir esere çevirme geleneğinden esinlenir.
Katı' ücretsiz mi?
Evet. İndirme ve üyelik gerekmez; tarayıcıda hemen oynanır. İpucu için reklam izlemek her zaman senin seçimindir.
İlerlemem kaybolur mu?
İlerlemen bu cihazda otomatik kaydedilir. Giriş yaparsan kayıt hesabına taşınır ve her cihazda kaldığın yerden devam edersin.
Telefonda oynanır mı?
Evet. Oyun telefonda tam ekran açılır; köşedeki X ile çıkarsın. iPhone'da "Ana ekrana ekle" ile uygulama gibi kullanabilirsin.
Katı' internetsiz oynanır mı?
Evet. Bir kez açtığın oyun telefonuna ya da bilgisayarına kaydedilir; internet yokken de açılır. Skor tablosu ve bulut kayıt için bağlantı gerekir.
Hangi dillerde var?
Türkçe, İngilizce, İspanyolca, Portekizce, Almanca, Fransızca ve Rusça.
Yorumlar
Yorum yazmak için giriş yap.
Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.
